Wykrywanie chorób¶
W skrócie¶
Czujnik VitalSensor umieszczony między ramkami w sposób ciągły „wącha” powietrze w ulu. Każda rodzina ma swój naturalny „zapach”, czyli chemiczny odcisk złożony z wielu związków. Gdy w rodzinie rozwija się choroba, ten odcisk zmienia się w charakterystyczny sposób, zwykle na długo, zanim zobaczysz objawy gołym okiem.
Nasz system nauczył się rozpoznawać te wzorce i na ich podstawie przypisuje rodzinie status zdrowia oraz poziom zakażenia. Wynik widzisz w aplikacji Apisense.
To uzupełnienie, nie zamiennik
Wykrywanie chorób z powietrza ula wspiera Twoje obserwacje i przeglądy, ale nie zastępuje ich. Traktuj alerty jako wczesny sygnał „przyjrzyj się tej rodzinie”, a nie jako ostateczną diagnozę.
Co „czuje” czujnik¶
VitalSensor mierzy kilkanaście parametrów wnętrza ula. Najważniejsze z nich to:
- Skład chemiczny powietrza: związki lotne (VOC), czyli ten chemiczny „zapach” rodziny,
- Temperatura i wilgotność: mikroklimat gniazda,
- Inne parametry środowiskowe: m.in. aktywność akustyczna (dźwięki rodziny).
Skąd nasz system wie, co jest chore¶
Sama liczba z czujnika nic by nam nie powiedziała, gdyby nie odniesienie do rzeczywistości. Dlatego nasze modele uczą się na oznaczonych próbkach, w których odczyty czujnika są zestawione z faktycznym wynikiem badania danej rodziny, np. liczbą spor Nosema pod mikroskopem czy poziomem porażenia Varroa.
Dane te zbieramy w laboratorium (pszczoły w klateczkach z czujnikami, grupy zarażone i zdrowe) oraz w pasiekach eksperymentalnych, pod opieką pszczelarzy i naukowców. Każda choroba zostawia w danych swój własny, rozpoznawalny „podpis”, a model uczy się go odróżniać od stanu zdrowego.
Zgnilec amerykański: dane od weterynarzy¶
Zgnilec amerykański (AFB) to choroba zwalczana z urzędu, więc nie wywołujemy go w pasiekach na potrzeby badań. Dane o zgnilcu zbieraliśmy inaczej:
- czujniki w ulach zakładali zaprzyjaźnieni pszczelarze i weterynarze, gdy mieli uzasadnione podejrzenie zgnilca,
- dane rejestrowaliśmy do czasu potwierdzenia laboratoryjnego,
- po potwierdzeniu choroby sprzęt był utylizowany, zgodnie z zasadami bezpieczeństwa biologicznego.
Poziomy zakażenia: co oznaczają¶
Dla niektórych chorób aplikacja pokazuje nie tylko „jest / nie ma”, ale też poziom: niski, umiarkowany lub wysoki. Poniższe wartości to orientacyjne progi, których używamy do oznaczania danych. Są zgodne ze standardowymi badaniami, które pszczelarze wykonują na co dzień, więc łatwo je odnieść do własnej pasieki.
Warroza (Varroa destructor)¶
| Poziom | Płukanie w alkoholu lub metoda cukru pudru | Osyp dzienny | Co to oznacza |
|---|---|---|---|
| Niski | do ok. 2% porażenia | 2-3 roztocza na dobę | Stan dopuszczalny i powszechny: warroza jest obecna, ale jeszcze nie zagraża rodzinie. |
| Umiarkowany | ok. 3-4% porażenia | 4-10 roztoczy na dobę | Choroba: warto zaplanować działania. |
| Wysoki | powyżej ok. 5% porażenia | powyżej 11 roztoczy na dobę | Zaawansowana warroza: rodzina wymaga interwencji. |
Płukanie w alkoholu a metoda cukru pudru
Progi powyżej stosujemy tak samo do płukania w alkoholu (metody referencyjnej, najdokładniejszej, ale niszczącej próbkę) i do łagodniejszej, nieinwazyjnej metody cukru pudru, po której pszczoły wracają do ula. Obie metody podają poziom porażenia w procentach, ale metoda cukru pudru zwykle wykrywa nieco mniej roztoczy. Dlatego wynik z metody cukru pudru czytaj ostrożnie: jeśli jest blisko progu, traktuj go jak wyższy poziom.
Nosemoza (Nosema / Vairimorpha spp.)¶
| Poziom | Liczba spor (na 10 pszczół) | Co to oznacza |
|---|---|---|
| Niski | 1-3 spory | Stan dopuszczalny i powszechny: nosemoza obecna, ale jeszcze nie zagraża. |
| Umiarkowany | 4-40 spor | Choroba. |
| Wysoki | powyżej 40 spor | Zaawansowana choroba. |
Skąd ta liczba spor
Liczbę spor wyznacza się pod mikroskopem. Opisujemy to w procedurze Mikroskopia Nosema/Vairimorpha. Wartości w tabeli to uśredniona liczba spor przypadająca na 10 pszczół.
Zgnilec amerykański i grzybica wapienna¶
Dla tych chorób model wykrywa obecność, a nie poziom:
- Zgnilec amerykański (AFB): sygnał „pojawiło się ryzyko zgnilca”. To choroba zwalczana z urzędu, dlatego dane zbieramy w szczególny sposób. Opisujemy to w sekcji Zgnilec amerykański: dane od weterynarzy.
- Grzybica wapienna: rozróżniamy stan zdrowy, samą ekspozycję (kontakt bez widocznych objawów) oraz wyraźne objawy choroby.
Zobacz też¶
- Procedury badań: jak samodzielnie wykonać badanie metodą cukru pudru i mikroskopię i zaraportować wyniki.
- Opis systemu: czym są VitalSensor, Hub, Scale i aplikacja Apisense.